TR Upload Hızları – Temmuz 2014: Şerefli 100.lük

Bu blogda upload hızlarının interneti üretken kullanmak ve katılımcı olmak konusundaki önemini sıkça vurguluyorum. Haliyle Türkiye’deki upload hızları da yakın takibim altında. Upload hızlarının düşüklüğü ve görece yüksek upload hızı sunan tarifelerin pahalılığından şikayetçi olmamam mümkün değil. Durumun sebebinin de İnternet Servis Sağlayıcıları alanındaki özelleştirilme sonrası tekelcilik ve rekabetsizlik olduğunu vurgulamıştım.

Bundan tam 1 sene önce, Servis Sağlayıcılarının TürksatKablo hariç berbat olan sitelerini gezip, eksik bilgileri telefonla tamamlayıp, kolay referans için tarifeleri özetleyen bir tablo oluşturmuştum. Oldukça ilgi gördüğü için şimdi bu tabloyu 2014 Temmuz için güncelliyorum. Upload hızları açısından ilginç olan tarifeler şöyle:

upload2014

Saçınızı başınızı yolmadan tarife bilgilerine ulaşabileceğiniz linkler şunlar:

Superonline TarifeleriTürksatKablo TarifeleriTTNET Tarifeleri

Geçen seneye göre çeşitli değişiklikler olmakla birlikte esas olarak herşey yerinde sayıyor.

Önce kötü haberler:

– Metronet artık yok. Tabloda ilk göze çarpan şu ki, geçmişte ucuz fiyata çok yüksek simetrik upload hızları sunan ancak çok az yerde bulunan ve hizmet istikrarı şüpheli olan Metronet firması artık yok. Superonline Metronet’i satın almış, geçmiş olsun. Böylece piyasadaki TTNET – Superonline düopolü pekişmiş oluyor (TürksatKablo bağımsız bir rakip değil TTNET’in üvey evladı). Bu olumsuz bir gelişme.

– TTNET’te bu sene işler azıcık daha kötü. Kalkan bir başka paket de TTNET’in 8Limitsiz adlı 1mbit upload veren tarifesi. Artık Türkiye’deki internet kullanıcılarının büyük çoğunluğunu oluşturan TTNET ADSL aboneleri 0.8 mbit upload sunan seçenekler ile idare edecek. TTNET upload’da yuvarlak hesap 1 mbit vermek yerine çeyrek mbit cimrilik neden yapıyor anlamak kolay değil. TTNET Fibernet Limitsiz 35 ve Hipernet Limitsiz 35 paketlerinin fiyatları da herhangi bir iyileştirme olmaksızın 80 TL’den 85 TL’ye çıkmış (abuk subuk küsüratları fiyatları yuvarlayarak veriyorum).

Şimdi de iyi haberler:

– Superonline Fiber 25’in AKN’si 50 GB’den 75 GB’e çıkmış. Böylece hem download hem upload’unuz ile hesaplanan AKN’yi geçip hızlarınız aşağı çakılmadan önce 2 yerine 3 gün filan kullanabilirsiniz.

– TürksatKablo EkoSınırsız 50’nin AKN’si 100 GB’den 250 GB’ye çıkmış. Bu ciddi bir AKN arttırımı. İdeal olmasa da birçok kullanıcı için “yeterli” olabilecek bir rakam. TürksatKablo’nun upload’ları AKN’ye saymadığını ve AKN limit aşımı sonrası upload hızlarına dokunmadığını, sadece download hızını kıstığını da hatırlatayım. Ancak bu paketin fiyatı 10 TL artmış.

– TTNET “Fullimitsiz” adında yeni bir paket getirmiş. Evet “Full Limitsiz” değil, “Fullimitsiz”. Böylece bir L harfinden tasarruf sağlanmış ve İngilizce ile Türkçe’nin hoş bir harmanı oluşturulmuş. “Limitsiz” sıfatını “Full Limitsiz”e upgrade etme ihtiyacı doğuran Kota / AKN karmaşası da ayrı bir dram tabii. Benzer güzellikleri turizm sektöründen de tanıyoruz (Herşey Dahil vs. ULTRA Herşey Dahil). Bu fena isimli paket ile ayda 275 TL’yi gözden çıkararak 2 mbit upload’lu AKN’siz internet kullanabilirsiniz. Bu son derece pahalı seçenek haliyle ev kullanıcısına değil, para kazanan ticari kullanıcıya hitap ediyor. Fantastiklik açısından yine de Superonline’in 1000 mbit’lik paketi ile yarışamaz.

Özetle tüm bu değişikliklerin içinde, geçen sene alabildiğimizden daha yüksek bir UL hızı alma şansımız yok. Tersine bazı kaybolan paketler söz konusu. Fiyatlarda düşme filan hak getire, AKN limitleri ise yer yer yükselmiş.

Net Index‘in dünya sıralamalarında Türkiye’nin diğer ülkeler arasındaki yerine de baktım. Speedtest.net’te test yapanlar içinde ortalama upload hızımız 2.44 mbit’ten 3.51 mbit’e yükselmiş. Ancak bu durum sıralamada 99. sıradan 100. sıraya düşmemize engel olmamış. Allah sabır versin..

ulrank2014

Reklamlar

BTK 2013 2. Çeyrek Verileri – Fiber %10’u geçti

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) 2013-2 raporunu yayınladı. Özünde TTNET ve Superonline’ın rekabetinden ibaret olan düopol sabit internet pazarımızda 6 ay önce paylaştığım 2012-4 dönemindeki aynı trendlerin devam ettiği görülüyor. Bağlantı çeşitleri arasında en yaygın olan DSL Türkiye’de 6.5 milyon abone civarında sabitlendi ve artık artmıyor. Bu rakam TTNET’in doğrudan sattığı paketler ve aracı al-satçı firmalar üzerinden satılan paketlerin toplamı. TTNET’in üvey evladı TürksatKablo’nun tek satıcısı olduğu Kablo İnternet de 0.5 milyon abone ile yerinde sayıyor. Talep artık üstün özellikleri nedeniyle doğal olarak Fiber’e yönelmiş durumda. Fiber abone sayısındaki artış yavaşlamış olsa da 850 bin abone sayısına ulaşılmış. Fiber interneti Türkiye’de bazı farklılıklarla TTNET, Superonline ve MetroNet firmaları satıyor.

toplamkullanici

Diğer bağlantı çeşitleri içinde ilgi çekici olabilecek elektrik hatları üzerinden sadece MetroNet firması tarafından verilen BPL hizmeti de düşüşe devam ediyor. Bu bağlantı türünün geleceği yok gibi gözüküyor.digerkullaniciYüzde olarak baktığımızda DSL’in %82’ye gerilediğini (TTNET+Diğerleri), Kablo İnternet’in %6’da sıkışıp kaldığını, Fiber İnternet’in ise %11’e yaklaştığını görüyoruz.

trendISP’lerin pazar paylarını gösteren veriler de, TTNET ve Superonline’dan ibaret ve TTNET’in ezici üstünlüğü olan piyasada çok fazla değişen birşey olmadığını gösteriyor. TTNET’in payı her çeyrekte bir iki puan gerilese de, Türkiye’nin internet politikasında ciddi bir değişim yaşanmadığı sürece daha çok uzun süre rekabet adına bir şey de değişmeyecek. Bağlantılarımızda rekabete dayalı olumlu gelişmeler, ancak TTNET’in tek elle tutulur rakibi olan Superonline’ın Fiber hizmeti yaygınlaştıkça görülmeye devam edecek. Türk Telekom’un özelleştirilmesinden sonra bir adet özel neredeyse-tekel, bir adet de yavru rakip firmadan oluşan “serbest piyasa”mızın tüketiciye sunabildiği bundan ibaret.

isppaylar

TR Upload Hızları – Temmuz 2013: 80. sıradan 99. sıraya

2013’ün Şubat ayında, “Türkiye’de İnternetin Durumu #2 – Upload Hızlarının Önemi” başlıklı yazımda upload hızlarının önemini vurgulamış ve Türkiye’deki düşüklüğünden şikayet etmiştim. Düzgün bir upload hızı olmadan, internette üretici-kullanıcı olmaktan ziyade içerik tüketicisi olarak kalıyoruz. Türkiye’deki alternatif internet servis sağlayıcılarının hizmet alanlarının darlığı düşünüldüğünde, TTNET’ten başka seçeneği olmayan büyük çoğunluk için durum bu.

Yine de, yaklaşık 6 ay sonra, upload hızları konusunda bir değişiklik var mı diye tekrar internet servis sağlayıcıların sitelerini dolaştım ve eksik bilgileri telefonla tamamladım. Sadece en ucuza en yüksek upload hızlarını almaya yönelik paketleri seçip listelediğimde şöyle bir tablo ortaya çıktı:

netpaketleri

Metronet firması, “Metronet Ethernet” adı altında sattığı fiber internet paketiyle, hizmet verdiği çok küçük alan içinde upload hızları açısından hala en iyi seçenek. Elektrik kabloları üzerinden internet sağlayan BPL hizmeti de, hizmet devamlılığı açısından çok şikayet edilen bir seçenek olsa da upload açısından çok iyi. Bu firmanın simetrik internet paketleri, aynı zamanda makul fiyatlara satılmaya devam ediyor.

Superonline’a baktığımızda, küçük bir gelişme var. Reklamdan başka bir amacı olmayan “1000 TL’ye 1000 mbit” paketini bir kenara bırakırsak, Fiber 25 paketi ile 5 mbit upload sunuyor ve yeni olan şu ki bunu açıkça belirtiyor. Bir süre önce, pratikte kullanıcılar bu 5 mbit upload’u kullandığı halde, sitesinde sadece 1 mbit upload’dan bahsediliyordu, yani bir garantisi yoktu. Bu düzeltilmiş ve olumlu sayılmalı. Ancak Superonline’ın bu paketlerinde Adil Kullanım Noktası uygulamasında olumsuzluklar var. (Bu arada evet, eskiden “Adil Kullanım Kotası” olan şeyin her yerde ismi değişmiş, herhalde belli bir limiti aşınca ek para ödettiren “Kotalı” internet ile karıştığı için olmalı). Superonline’da hem download hem de upload’larınız AKN kotanızdan yiyor. Yani download’a dikkat ederim, en azından upload’ı gönlümce kullanırım diyemiyorsunuz. Üstüne üstlük, AKN kotanızı aştığınızda hem download hızınız, hem de upload hızınız kısılıyor. TürksatKablo ve TTNET’te bu olumsuzluklar yok, bu Superonline’a özgü bir çirkinlik. Superonline’ın web sitesinin de korkunç olduğunu belirtmeden geçemeyeceğim, basitçe tüm tarifelere bakılabilen bir sayfa yerine saçma sapan kampanya sayfaları, anlamsız ve yanıltıcı animated gif’ler ve link’lenemeyen tab’ler ile dolu bir cilalı çöplük var ortada.

TürksatKablo, ülkemiz için yüksek sayılabilecek bir upload hızı veren yeni ve çekici bir paket sunmuş. “Ekosınırsız 50” adlı bu AKN kotalı pakette 4 mbit upload veriliyor ki fiyat açısından da rakibi diyebileceğim Superonline’ın 5 mbit upload veren paketine yakın. Türksat’ın 2 mbit upload veren sınırsız paketi ise değişmemiş ve hala aşırı pahalı.

Türkiye’nin tek gerçek yaygınlığa sahip servis sağlayıcısı olan ve tekel konumundaki TTNET cephesinde de yeni birşey yok. Aynı uyuz upload hızları devam ediyor.

Merak edip bir de Speedtest.net‘in Net Index‘inde Türkiye’nin yerine bakayım dedim ve üzücü bir resim ile karşılaştım:

tr99

Upload hızımız 6 ay öncesine göre 2.31 mbit’ten sadece 2.44’e yükselmiş ve 80. sıradan 99. sıraya gerilemişiz !

BTK 2012 4. Çeyrek Verileri

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), Türkiye’de internet pazarına dair 2012-4 raporunu yayınladı. Geçen ay BTK’nın 2012-3 raporuna dayanarak Türkiye’de internet servis sağlayıcıları alanındaki duruma dair yazdığım yazıda, sektördeki rekabet yokluğu ve TTNET’in tekel konumundan bahsetmiştim. Servis sağlayıcı seçemediği gibi bağlantı çeşiti de seçemeyen kullanıcıların ezici çoğunluğunun TTNET DSL kullanmak dışındaki tek seçeneği gerçek bir alternatif olmayan cep telefonu üzerinden internet (3G). Son raporda dikkatimi çeken bir iki veriyi paylaşmak istedim:

btk1

Çizelgelerde görüldüğü gibi DSL 6.5 milyon abone sayısı ile doyuma ulaşmış durumda. DSL’in eski ve öksüz alternatifi Kablo İnternet de 0.5 milyon ile yerinde sayıyor. MetroNet firmasının sunduğu elektrik hatları üzerinden sağlanan BPL bağlantısı da 40 bin kullanıcıda sabitlenmiş. Sektörde ilgi çekici tek şey Fiber’in nispeten hızlı yayılarak son bir yıl içinde onbeş yıllık Kablo İnternet’i sollaması. BTK raporunda dikkatimi çeken aşağıdaki iki çizelge Kablo İnternet’in bu büyüme özürlü durumuna ışık tutuyor:

btk3

btk2İşte size bir eğlence: resimde %6,4 kullanım payı ile Türkiye’deki yegane Kablo İnternet satıcısı olan TürksatKablo firmasını bulunuz. TürksatKablo, İSS pazar paylarını gösteren çizelgede ilginç bir şekilde yer almıyor. Bulmacanın cevabı şu ki, TürksatKablo’nun %6,4’ü, TTNET’in %81,3’ünün içinde gizli! Bağlantı tiplerine göre yapılmış üstteki çizelgede TTNET DSL %73,6 ile Kablo’nun %6,4’ünü toplayınca %80 yapıyor. Alttaki çizelgede görülen TTNET’in %81,3’lük toplam oranına oldukça yakın. Aradaki küçük farkın izahatı da, muhtemelen TTNET’in Fiber ve Diğer kalemleri altındaki hizmetlerinden oluşuyor. Ben bundan TürksatKablo adlı firmanın aslında TTNET’in bir parçası olduğunu, rekabet eden ayrı bir firma olmadığı sonucuna vardım. Türk Telekom 2005 yılında özelleştirildiği zaman Kablo İnternet hizmetlerini devralan TürksatKablo firması, belli ki TTNET ile rekabet etmemeye “ayarlanmış”. Dolayısıyla piyasada TTNET’in tek gerçek rakibi %8,9 paya sahip Fiber İnternet hizmetiyle Superonline (Turkcell). TürksatKablo danışıklı, Doğan TV Digital (D-Smart) dahil “Diğer DSL ISS’ler” al-satçı, Metronet de çok küçük. Bu durumda, daha önce oligopoli olarak adlandırdığım piyasaya düopol demek daha doğruymuş.

Türkiye’de İnternetin Durumu #2 – Upload Hızlarının Önemi

İnterneti internet yapan en önemli demokratik özellik, ağ içindeki davranışları açısından birbirine denk birimlerin (“peer“lerin) birbirine bağlanması ile oluşması. İnternete erişebilen her birimin birbiri ile bağlantı kurabilmesi ve eşit haklara sahip “netdaş“lar olarak veri alışverişinde bulunabilmesi. Bu temel yapıyı bozabilen faktörler sadece sansür ve filtreleme şeklindeki erişimi kısıtlamaya yönelik baskılar gibi “negatif özgürlük” sorunları değildir. Aynı zamanda kullanıcıların “içerik sağlayıcı” ve “içerik tüketici” olarak bölünmesine katkıda bulunan asimetrik internet erişim hızları, yani upload hızlarının download hızlarına kıyasla aşırı düşük olması da internetin demokratik yapısını bozucu bir etkendir. Upload hızlarının suni şekilde aşırı düşük tutulması, internette teknik olarak mümkün ve değerli bir çok uygulama söz konusu olduğunda “yapmakta özgürsün ama yapacak imkanın yok” durumunu yaratıyor ve bu haliyle bir “pozitif özgürlük” sorunu teşkil ediyor.

Son yıllarda bilgisayar dünyasında yaşanan HD video odaklı çılgınlık içinde internet bağlantıları neredeyse sadece bir video indirme aracı olarak görülmeye ve pazarlanmaya başlandı. (Bu çılgınlığın donanımlarımıza olan talihsiz etkisi de 16:9 “alçak ekran” standardının televizyonlardan bilgisayar ekranlarına taşınması oldu). Bir çok kullanıcı Youtube’da 1080P izlemeyi veya torrent’te birkaç MB/s görmeyi internet erişiminde en önemli kritermiş gibi düşünüyor. Servis sağlayıcılar bizzat kendi sitelerinde bağlantı paketlerini tanıtırken “X dakikada film indirir” gibi reklamlar yapıyor (acaba nereden ve hangi yasallıkta indirilecek bu filmler o da çok eğlenceli bir detay). “Yüksek sayıların büyüsü” etkisi ile yıllarca düşük internet hızları ile terbiye edilmiş kullanıcı 20’ler, 32’ler, 100’ler görünce rahata ereceğini sanıyor. Sanıyor ama yanılıyor.

Bir internet bağlantısının kalitesi; bağlantı sürekliliği (kesinti olmaması), ping hızı (gecikme süresi düşüklüğü), download hızı, ve upload hızı ile bir bütündür. Bunlardan ping hızını bağlantı çeşidiniz ve hizmet kalitesi belirlerken, DL ve UL hızınızı seçtiğiniz paket belirler (ve vaad edilen hızların gerçekten temin edilmesi elbette).

İnternet hızlarında önemli olan, hangi hızların hangi uygulamaları mümkün kıldığıdır. Bu da bazı kritik eşiklerin geçilmesi ile olur. Mesela düşük ping; kaliteli voice chat, uzaktan erişim uygulamalarda rahatlık ve zevkle oyun oynama imkanı tanır ve hiçbir mbit ile ölçülemez (ms ile ölçülür). Ping 100’ün altına indiğinde voice chat’iniz telsiz konuşmasına benzemekten telefon konuşmasına benzemeye başlar, 50’nin altına indiğinde rekabetçi bir oyun deneyimi için internet kafeye gitmenize gerek kalmaz. Download hızlarında da bu şekilde “eşikli” bir ilerleme söz konusudur. Örneğin e-posta ve text chat dial-up’tan beri esasen sorunsuzdur yani yüksek hıza ihtiyaç duymaz. 1 mbit civarında web’de gezinti, olabileceği en hızlı hale gelir, bundan sonrası etki etmez (düşük ping ve gecikmeye neden olan reklam sunucularını bloklamak gibi şeyler daha önemli hale gelir). 4 mbit civarında HD çözünürlükte video kesintisiz stream edilebilir hale gelir. Ve aslında şu anda bundan öte geçilmesi gereken ciddi bir download hızı eşiği yok. Daha yüksek hızlar, yeni şeyler yapabilmeyi değil, aynı şeyleri daha hızlı yapabilmeyi veya birkaç kullanıcının aynı şeyi aynı anda yapabilmesini sağlıyor. Mesela torrentiniz 2 saat yerine yarım saatte biter veya evde aynı anda 2-3 kişi HD video stream eder. Bu tip gelişmeler açıkçası yeni uygulamalara izin veren gelişmelere kıyasla sıkıcıdır.

Download hızlarında belli bir doyuma yaklaştığımız düşünülürse, gözlerimizi artık ciddi şekilde upload hızına çevirmeliyiz. Upload hızımız, karşıya veri gönderdiğimiz her durumda etkili olacaktır. Bu alanda artık ilk akla gelen torrent ratio’ları tutturmak olmamalı. Bilgisayarlarımızla, hatta telefonlarımızla gelen kameraların kalitesi git gide yükseldiği halde, video chat yaparken gördüğümüz video kalitesinin neden hala youtube’un ilk yıllarına benzediğini düşündünüz mü? Sebebi düşük upload hızımız nedeniyle kameradan gelen videonun aşırı sıkıştırmaya uğraması. Büyükçe bir dosyayı karşı tarafa yollamak ihtiyacı hissettiğimizde e-posta attachment ekranında fazlasıyla beklemek, soluğu güvenliği şüpheli ve yarın orda olup olmayacağı belli olmayan dosya yükleme sitelerinde almak yine düşük upload hızının sonucu. Uzak erişim ile dosya yedekleme yapıyorsanız yine sürüneceksiniz.

Ancak bunun gibi kişisel sıkıntılardan daha önemlisi, düşük upload hızları nedeniyle hizmet verici uygulamaların yanına yaklaşamamamız. Örneğin, evden bir LAMP bazlı web sunucusu çalıştırıp tam teşekküllü kendi web sitenizi host etmek istemez misiniz? Veya email sunucusu? FTP sunucusu? Voice chat sunucusu? Oyun sunucusu? Amatör internet radyosu? Kendi medya paylaşım platformunuz? Facebook yerine kendi bilgilerinizi kendiniz host ettiğiniz bir Diaspora node’una ne derdiniz? Bu ihtiyaçların hemen hepsini karşılayan ücretsiz açık kaynak kodlu özgür yazılımlar mevcut. Ama bunlar için düzgün bir upload hızı gerekiyor. Düzgün upload olmadığı için, (bilgi yetersizliği ile birlikte) bu hizmetleri sunan merkezileşmiş ticari unsurlara mahkum oluyoruz. Web sitemiz için para vermek veya ücretsiz hizmetlerde servisi sunan şirketin kendi içeriğimiz üzerinde gösterdiği reklamlara göz yummak zorunda kalıyoruz. Email için kullandığımız servisler emaillerimizi sistematik olarak tarıyor, derliyor ve reklamverenlere biglilerimizi satıyor (Gmail vb). Fotoğraf, video ve ses üretimlerimizi host eden firmalar (Flickr, Youtube, Soundcloud vb.) yine bizim üretimlerimiz üzerinden reklam yoluyla kar ediyor, hatta üretimlerimiz üzerindeki mülkiyet haklarımızın bir kısmını kaşla göz arasında gasp ediyor (mesela “buraya yüklediğini istersem bir ticari projede kullanırım sana da telif hakkı ödemem” diyor). Online oyun oynamak için ücretli aboneliklere mahkum oluyoruz ve günü geliyor eski ama sevdiğimiz bir oyun artık karlı olmadığı için online sunucuları kapanıyor ve ortada kalıyoruz.

Özetle, upload olmayınca kullanıcı değil tüketici oluyoruz, içeriğimizi host edemediğimiz için de ürettiklerimize el alem el koyuyor. İnternetin özgürlükçü ve demokratik ruhuna ters, tam bir fiyasko. Öyleyse bakalım memleketimizdeki servis sağlayıcılardan en yüksek hangi upload hızlarını almak mümkün:

  1. TTNET : ADSL “8LİMİTSİZ” paket 1 mbit UL. HİPERNET 35 mbit ve üstü paketler 2 mbit UL. FİBERNET 50 mbit ve üstü paketler 2 mbit UL.
  2. TürksatKablo : 10 ve 15 mbit paketlerde 1 mbit UL.  20mbit paketlerde 2 mbit UL. 40 mbit ve üstü paketlerde 4 mbit UL.
  3. Superonline : Fiber İnternet tüm paketlerde 1 mbit UL garanti ediyor ancak pratikte 5-10mbit’e kadar çıktığını gözlemliyoruz!
  4. Metronet : BPL 10 mbit paketinde 10 mbit UL. Metronet (fiber) 50 mbit paketinde 50 mbit UL. Metronet’in tüm bağlantıları simetrik yani DL ve UL hızları eşit!

Bu serideki önceki yazımda belirttiğim gibi, eğer sadece TTNET’ten DSL alma şansı olan büyük çoğunluğun içindeyseniz geçmiş olsun çünkü 120 TL’lik en pahalı paketi bile alsanız 1 mbit’e mahkumsunuz. Bundan 4-5 sene önce TTNET’ten kotasız limitsiz 4/1 mbit ADSL 60 TL’ye alınabiliyordu. Arada geçen zamanda download hızları arttı, yeni bağlantı çeşitleri çıktı ama upload yerinde saydığı gibi fiyat ikiye katlandı! HİPERNET veya FİBERNET alma şansınız varsa sırasıyla 80 TL veya 100 TL’ye kıyıp yine oldukça yetersiz olan 2 mbite çıkabilirsiniz. Yıllar geçtikçe UL:DL oranı git gide kötüleşiyor, eskiden 1:4 standartken 1:8’den 1:50’ye kadar giden abuk subuk oranlar görüyoruz. TTNET, upload hızlarını sitesinde “Sıkça sorulan sorular” kısmına gizlemiş, ve HİPERNET için bunu yapmaya dahi tenezzül etmemiş (acaba kafalarda hala FİBERNET’ten ayrılmadığı için olabilir mi?). Değerleri telefonla öğrenebildim.

TürksatKablo’nun en cazip yanı olan gerçek kotasız limitsiz paketlerde ne yazık ki 2 mbit UL almak için 200 TL’lik servet ödemeniz lazım. 10 ve 15 mbit’lik sınırsız paketlerdeki 1 mbit UL için de yine 100 TL ve 150 TL gibi fahiş fiyatlar var. Eğer kotalı internet kullanmayı göze alırsanız yani “download ve upload hızım var ama süs niyetine duracak” diyorsanız 60 TL’den itibaren 4 mbit UL alabilirsiniz. Tekrar etmek istiyorum ki upload kapasiteniz fena olmasa da kota nedeniyle yapmaya çalıştığınız şeyler deneysel olmanın ötesine geçtiği anda imkansızlaşacaktır. TürksatKablo web sitesinde upload hızlarını hiçbir yerde belirtmiyor, bilgileri telefonla öğrendim.

Superonline Fiber İnternet’te durum biraz karışık. Superonline Fiber İnternet, piyasaya girdiği ilk zamanlarda hem limitsiz ve kotasız oluşu hem de 5, 10 mbit gibi yüksek upload hızlarını makul fiyatlara sunuşu ile açık ara en iyi seçenekti. Yıllar içinde önce adil kullanım kotaları geldi ve bir ara kotasız internet ayrı bir seçenek olarak eskisinin iki katı fiyatına satılmaya başlandı. Şimdi bunlar da kalkmış gözüküyor ve üstüne üstlük upload hızları bulabilen için “Abonelik Koşulları” sayfalarında 1 mbit olarak belirtilmeye başlanmış! Müthiş bir geriye gidiş. Onun yerine Superonline 1000 mbit gibi anlamsız göz boyamaya yönelik hızlar satmayı uygun görmüş (e-penis). Fakat işin ilginç yanı, pratikte deneyerek ve forumlarda görüyoruz ki upload hızları 1 mbit değil, gayet güzel değerler olan 5-10 mbit civarında değişiyor. Eğer göze alırsanız bir garantisi olmadan bu hızları kullanma ihtimalinizi düşünerek tercih edebilirsiniz. Ancak yarın hakikaten UL hızlarını 1 mbit’e çekerlerse hiçbir hak iddia edemezsiniz. Şans işi.

Metronet firması, sattığı tüm bağlantı çeşitleri ve paketlerde simetrik internet sunarak ve bunu ön sayfadan kullanıcıya belirterek takdiri hak ediyor. UL hızları konusunda gerçekten özlenen bir tablo sunuyor üstelik fiyatları da rakiplerine göre çok iyi ancak hizmet alabilen çok az sayıdaki kullanıcıya. Bu servis sağlayıcıda özellikle BPL hizmetinde bağlantı sürekliliği ve ping konusunda sorunlar yaşanabildiğini de forumlardan görebiliyoruz. Yine de hizmet alanı yayılırsa bir umuttur.

Özetle servis sağlayıcıların tercihleri nedeniyle upload konusunda Türkiye sınıfta kalıyor. Gerçek testlere dayanan Speedtest.net‘in Net Index‘i de aslında herşeyi özetliyor:

netindexul

Türkiye’nin ortalama UL hızı 2 mbit civarında. Kurumsal bağlantıların bu değeri şişirdiğini, ev kullanıcısı için bu değerin ortalama 1 mbit’e yakın olmasının kaçınılmaz olduğunu da belirteyim. Peki yok mu bu ülkede düzgün bir upload hızı almanın yolu derseniz, olmaz olur mu, var. Ancak, servis sağlayıcıların “kurumsal” bağlantı çeşitlerine son derece yüksek paralar verirseniz. Türkiye’de bu alanda mantık şu şekilde: “Upload ticari hizmetler içindir, ev kullanıcısının işine yaramaz, işyerlerine lazım, onlarda da para var “kurumsal” paketlerle söğüşleriz”. Suni şekilde anormal düşük tutulan upload hızları, ev kullanıcılarının satın aldıkları bağlantıyı komşularıyla paylaşmaları tehlikesine karşı da bir önlem olarak görülüyor. 50mbit’lik bir download hızı rahatlıkla 20-30 kullanıcıya yetebilecekken (bunlardan sadece birkaçı aynı anda ağır download’lar yapıyor varsayarsak) yanında gelen 2 mbit upload hızı böyle bir çözüm deneyen kullanıcıya eziyet çektirecektir. Böylece herkesin ayrı ayrı paketler satın alması garantileniyor.

Bu can sıkıcı durum, kader değil. Dünya’nın diğer yerlerinde UL:DL oranları bu kadar kötü değil. Birçok yerde özellikle fiber bağlantılarda çok yüksek hızlar ve simetri var. Durumun iyileşmesi için ilk etapta daha çok kişi upload’un kıymetinin farkına varmalı. İnternette “içerik tüketici” değil kullanıcı-üretici olmanın önemi anlaşılmalı. Daha hızlı upload hızları servis sağlayıcılardan talep edilmeli, neden sunulmadığına yönelik sorular yöneltilerek bu yönde bir talep olduğu hissettirilmeli. Superonline’ın eski güzel günlerinde abone olmuş ve sonraki gidişattan etkilenmemiş bir “eski abone” olarak dileğim sahalarda aşağıdaki resimdeki gibi görmek istediğimiz hareketlerin artmasıdır. Belki bu şekilde yarının esaslı bir internet projesi, dizi torrentlemeye ara verip upload hızı sayesinde yaratıcı birşeyler deneyen gençler tarafından buralarda üretilir.

Türkiye’de İnternetin Durumu #1 – Bağlantı Çeşitleri ve Servis Sağlayıcılar

Türkiye’de internet kullanıcısı servis sağlayıcıları alanında Türk Telekom‘un 2005’te özelleştirilmesinden beri yaklaşık on yıldır sarsılmaz bir oligopoli altında yaşıyor (2005’ten önce de Türk Telekom tekeli ve bazı kablo internet taşeronları vardı). Özelleştirme ile vaad edilenin aksine doğru düzgün rekabet yok ve bir avuç sağlayıcı tarafından sunulan paketler ise tersine gereksiz derecede fazla çeşitte ve olabildiğince kafa karıştırmaya yönelik. Satın alınan hizmetin hangi firmadan hangi bağlantı çeşidi olduğunu anlamak bile bazen ekstra çaba gerektiriyor. Verilen hizmetin isimleri sürekli değişiyor. Hatta şirket isimleri değişiyor. Fiyatlar abonelik taahhüt süresine göre değişiyor, “x Mbit’e kadar“lı ifadeler kafa karıştırıyor. Limitli paketler ve “adil kullanım kotası” da ayrıca bir kaos noktası (adil kullanım kotalı veya başka bir tabirle “hız alanlı” paketler bas bas LİMİTSİZ diye bağırılarak satılıyor). Sürekli olarak seksen çeşit “kampanya” duyurusu sitelerden spamlanıyor. Bu kısa yazıyı yazmak için bile servis sağlayıcılar, BTK ve kullanıcı forum sayfalarını açtığım bir düzine browser tab arasında boğuluyorum. Bu arada kullanıcıya abonelikle birlikte verilen modem-router donanımları çeşitli orjinal özellikleri kısıtlanmış garip özel firmware’ler ile geliyor.

İnternete bağlanmak isteyen kullanıcı, şanslıysa bağlantı tipleri arasında seçim yapabiliyor. Yani bulunduğu alanda eğer sunuluyorsa DSL mi Kablo mu Fiber mi 3G mi şeklinde. (3G tabloda “Mobil İnternet” olarak iki kalem halinde geçiyor). Bir de elektrik kabloları üzerinden internet erişimi sağlayan (BPL) bir bağlantı çeşidi var ki bunu da sadece MetroNet adlı firma BPL İnternet adı altında sunuyor ve BTK raporunda 40 bin kadar aboneyle “diğer” kategorisinde gözüküyor. Forumlardan aldığım genel izlenim bu seçenekte hizmet kalitesinin oldukça şüpheli olduğu yönünde.

abonesayilari

abonediger

Bunlardan sadece DSL ve 3G gerçekten yaygın ve 3G gibi kablosuz bağlantıların ping ve hız tutarlılığı açısından sabit bağlantılara ciddi bir alternatif oluşturması mümkün olmadığı için burada değerlendirmeyeceğim. Aynı bağlantı tipi içinde ise seçim şansı yok veya kısıtlı. Sabit bağlantı kullanıcılarının çoğunluğu için tek seçenek 6.5 milyon abone sayısıyla DSL (ADSL-ADSL2 ve VDSL-VDSL2 gibi hız çeşitleri var). DSL’de de esasen sadece tek bir firma var, TTNET. Diğer DSL satıcıları, TTNET’ten alıp üzerine gereksiz birkaç hizmet veya promosyon ekleyerek kullanıcıya satıyor ve hizmet kaliteleri şüpheli. Kablo İnternet sunulan bir yerde bulunma şansına sahipseniz orada da tek seçenek 0.5 milyon abonesiyle TürksatKablo (Eskiden uydularla hiç bir ilgisi olmadığı halde Kablo İnternet hizmeti “Uydunet” olarak geçiyordu). 0.5 milyon abonenin kullandığı fiberde de esasen iki seçenek var, Turkcell Superonline (eski ismiyle Tellcom Quiknet) ve TTNET’in FİBERNET adlı hizmeti. Buna üçüncü seçenek olarak çok çok az yerde faal olan MetroNet firmasının Metronet Ethernet adlı hizmetini ekleyebiliriz (Bunu da TTNET’in ve Superonline’ın kurumsal müşterilere yönelik “Metro Ethernet”i ile karıştırmayın mümkünse).

Şekilde görülen bağlantı tipleri yukarıdan aşağıya doğru gidildikçe daha iyi hale geliyor çünkü fiberoptik kablo ile kat edilmeyen son parça kısalıyor. Superonline’ın Fiber İnternet’i bu tabloda FTTB olarak görülen seçenek ve bina altından dairenize giren kablo CAT6 network kablosu ve kullandığınız cihaz standart bir router. TTNET’in sunduğu seçeneklerden FTTN ve FTTC olanları HİPERNET adı altında satılıyor ve dairenize gelen kablo bakır telefon kablosu ve kullandığınız cihaz bir DSL modem-router. Yani aslında HİPERNET bir DSL (VDSL2) hizmeti çünkü HİPERNET’in yaptığı eskiden santrale uzak olduğu için yüksek hızlı DSL alamayanlara bu hizmet seçeneğini sunması. FTTH seçeneği ise FİBERNET adı altında satılıyor ve daireye CAT6 kablo geliyor. TTNET’in FTTB tipi hizmetinde ise iki çeşit son bağlantı kullanılıyor. Bunlardan FTTB-GPON olanı daha iyi seçenek çünkü binadan daireye gelen kablo CAT6. Ancak FTTB-T11 denen ikinci tipte binadan daireye bağlantı bakır telefon kablosu ile tamamlanıyor yani yine bir DSL modem-router devreye giriyor. Fakat bu FTTB-T11 tipi bağlantı yine FİBERNET adı altında satılmakta (dairenizdeki router cihazı HİPERNET’tekine benzediği halde). Kafanız yeterince karışmadıysa bir de bir süre öncesine kadar şu anda HİPERNET olarak geçen bağlantı tiplerinin de FİBERNET adı altında satıldığını belirteyim. (Aynı şeyi yani yüksek hızlı DSL bağlantısını Fiber İnternet adında pazarlama işini D-SMART firması da halen yapmakta). HİPERNET nispeten yaygın olsa da FİBERNET de Superonline Fiber İnternet de altyapı yetersizliğinden dolayı ancak az sayıda kullanıcıya sunuluyor.

Özetlemek gerekirse, Türkiye’de sabit internet kullanıcısı büyük ölçüde TTNET’in DSL seçeneklerine mahkum. Kablo internet 2000’den beri var olduğu halde ciddi bir yatırım yapılmamış ve öksüz. Fiber internet alabilen bölgeler hala çok az. BPL tamamen marjinal. Gerçek bir rekabet olmadığı için fiyatlar da verilen hizmete ve dünya ortalamasına göre yüksek.

Serinin ikinci yazısında upload hızlarının önemi ve Türkiye’deki durumu konusuna değineceğim.